Fütüvvet Sultanı ile Hikmet Sultanının Buluşması: Harakani - İbn Sina Görüşmesi

Bilal GÖK

Özet


Bu çalışmada sûfî şahsiyetiyle asırlar ötesini etkileyen gönül insanı Ebû’l-Hasan el-Harakânî ile İbn Sina’nın görüşmesi ele alınmıştır. Harakânî (d.963/ö.1033), Bayezid Bistâmî’nin manevi vârisi olup İbn Sina’nın da çağdaşıdır. Şeyh, fütüvvet ve melâmî meşrebi gereği sözden çok aksiyon insanıdır. O, maişetini el emeği ile kazanıp, ömrünü nefsini tezkiyeye adamıştır. İlme ve âlime hürmet göstermekle birlikte, daha çok bildiği ile amel etmeye kıymet vermiştir. Diğer taraftan bütün İslam ümmetinin dertleriyle dertlenmiş ve bu yolda büyük mücadeleler vermiştir. İşte bütün bu hususlar, Harakânî’nin “kâmil bir insan” olduğunu göstermektedir. İslam dünyasında İbn Sina künyesi ile meşhur olan Ebû Ali el-Hüseyn b. Abdullah b. Sina’ya (d.980/ö.1037) gelince bilim ve felsefe alanındaki eşsiz konumu sayesinde “eş-şeyhü’r-reîs” unvanıyla bilinir. Batıda ise “Avicenna” adıyla tanınır ve “filozofların prensi” olarak nitelenir. Tasavvufla ilgili çok sayıda eserin telif edildiği ve tasavvufun ilmi bir disiplin haline geldiği bir dönemde yaşayan İbn Sina, çevresinde cereyan eden tasavvufi canlılığa bigâne kalmamıştır. Harakânî’yi ziyarete geldiği klasik tasavvufi eserlerde yerini almıştır. Diğer taraftan el-İşârât’ında yer alan “Makâmâtü’l-Ârifîn” adlı bölüm, onun derin sûfî tecrübelerinin izlerini taşımaktadır.


Anahtar Kelimeler


Harakânî, kâmil insan, fütüvvet, İbn Sina, Makâmâtü’l-Ârifîn

Referanslar


Akbaba, Sırrı. “Mevlana’nın Mesnevide Yeralan Ebu’l-Hasan el-Harakânî (Hz) Hakkındaki İki Menkıbeden Eğitim İçin Çıkarılan Dersler”. Kafkas Üniversitesi Harakani Dergisi 1/1 (16 Şubat 2015).

Altıntaş, Hayrani. Tasavvuf Tarihi. Ankara: AÜİF Yay., 1986.

Altunkaya, Mustafa. Sûf Hareketi Tarihi. Ankara: Çıra Yay., 2. Basım, 2017.

Ateş, Ahmed. “İbn Sina ve El-Kimya”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/4 (01 Nisan 1952), 47-70.

Attâr, Feridü’d-din. Tezkiretü’l-Evliyâ. çev. Süleyman Uludağ. Bursa: İlim ve Kültür Yay., 1984.

Attâr, Feridü’d-din. Tezkiretü’l-Evliyâ. çev. Süleyman Uludağ. İstanbul: Kabalcı Yay., 2007.

Bayrakdar, Mehmet. “Medrese-Tekke İlişkisi ve Toplum Hayatına Etkisi”. Vakıf Haftası Dergisi 4/ (1986), 191-197.

Bozkurt, Ömer. “İbn Sina’nın Tanrı Anlayışının Dayandığı Temel İlkeler”. Diyanet İlmî Dergi 1 (01 Mart 2014), 67-86.

Cebecioğlu, Ethem. “Hacı Bayram Velî ve Tasavvuf Felsefesi”. Ankara: Ankara Üniversitesi, Doktora, 1989.

Cebecioğlu, Ethem. Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü. İstanbul: Anka Yay., 2005.

Çiftçi, Hasan. “Mevlâna ile Şems-i Tebrîzî’ye Göre Ebu’l-Hasan-i Harakanî”. Tasavvuf İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi 14 (2005).

Çiftçi, Hasan. Şeyh Ebu’l-Hasan-i Harakânî Hayatı ve Eserleri. Ankara: Şehit Ebü’l-Hasan Harakânî Derneği Yay., 2004.

Evliyâ Çelebi, Mehmed Zıllî ibn Dervîş. Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi. Dersaadet: İkdâm Matbaası, 1314.

Fakhri, Majid. “Metafiziğin Konusu: Aristoteles ve İbn Sina”. çev. Ömer Mahir Alper. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4 (16 Nisan 2012).

Gelibolulu Mustafa Âlî. Künhü’l-Ahbâr, Gelibolulu Mustafa Âlî ve Künhü’l-Ahbâr’ında II. Selim, III. Murat ve III. Mehmet Devirleri. thk. Faris Çerçi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Yay., 2000.

Gök, Bilal. “Bilge İnsan Ebu’l-Hasan el-Harakânî ve Gazneli Mahmud ile Münasebeti”. Uluslararası İslam ve Model İnsan Sempozyumu Bildiri Kitabı. 2/281-297. Kahramanmaraş: Sütçü İmam Üniversitesi, 2018.

Gök, Bilal. “Ebu’l-Hasan Harakânî’nin Menkıbevî ve Tarihî Şahsiyeti”. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Kafkas University Journal of the Institute of Social Sciences 13 (Bahar 2014), 103-121. https://doi.org/DOI:10.9775/kausbed.2014.007)

Gök, Bilal - Abbasoğulları, Gülcan. “Harakânî Menkıbelerinde ve Kültürümüzde Aslan Figürü”. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 15 (2015), 135.

Gürer, Dilaver. Sûfî İbn Sînâ ve Makâmâtü’l-Ârifîn. İstanbul: Gelenek Yay., 1. Basım, 2012.

Hâkim en-Nîsâbûrî, Ebû Abdillah Muhammed b. Abdillah b. Muhammed. el-Müstedrek Ale’s-Sahihayn. thk. Mustafa Abdülkâdir Atâ. Beyrut, 1990.

Hamevî, Yâkût b. Abdillah. Mu’cemu’l-Buldân. Beyrut: Dâru Sâdır, 1977.

Hemedânî, Hâce Yusuf. Rutbetü’l-Hayat, Hayat Nedir. İstanbul: İnsan Yay., 2000.

Hucvirî, Ali b. Osman Cüllâbî. Keşfu’l-Mahcûb: Hakikat Bilgisi. çev. Süleyman Uludağ. İstanbul: Dergah Yay., 1982.

İbn Sînâ. İşaretler ve Tembihler. çev. Muhittin Macit vd. İstanbul: Litera Yay., 2014.

İsmail Paşa el-Bağdâdî. Hediyyetü’l-Ârifîn Esmâü’l-Müellifîn ve Âsâru’l-Musannifîn. İstanbul: Maarif Vekâleti, 1951.

Kara, Mustafa. “Tekke”. TDV İslam Ansiklopedisi. 40/368-370. İstanbul: TDV Yayınları, 2011.

Karakök, Tunay. “Türk Edebiyatında Bir Mutasavvıf: Ahmet Yesevi ve Yesevilik (M. Fuad Köprülü’ye Göre)”. Kesit Akademi Dergisi (The Journal of Kesit Academy) 4 (2016), 175-184.

Keklik, Nihat. “Türk-İslam Filozofu İbn Sina (980-1037) Hayatı ve Eserleri”. İstanbul Üniversitesi Felsefe Arkivi Dergisi 22-23 (05 Temmuz 2012), 1-54.

Kelâbâzî. Ta’arruf, Doğuş Devrinde Tasavvuf. çev. Süleyman Uludağ. İstanbul: Dergâh Yay., 2014.

Kerimov, Übeydullah. “İbn Sînâ’nın Hocaları (İbn Sînâ’nın Orta Asyalı Hekim Çağdaşlarıyla Bilimsel Bağları Üzerine)”. çev. Fegani Beyler. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 7/13 (30 Nisan 2017), 323-340. https://doi.org/10.29029/busbed.310591

Kırzıoğlu, M. Fahrettin. Kars Tarihi, Taş Çağlarından Osmanlı İmparatorluğu’na Değin. İstanbul: Işıl Matbaası, 1958.

Korkmaz, Seyfullah. “Ahmed Yesevî ve Hacı Bektaş-ı Velî”. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 11 (2011), 327.

Köprülü, Mehmed Fuad. Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yay., 1976.

Kuşeyrî. Risâle-i Kuşeyrî. çev. Tahsin Yazıcı. İstanbul: Tercüman 1001 Temel Eser, 1978.

Mevlânâ Celâleddin Rûmî. Mesnevî. çev. Derya Örs - Hicabi Kırlangıç. 2 Cilt. Konya: Büyükşehir Belediyesi, 2010.

Ocak, A. Yaşar. Osmanlı İmparatorluğunda Marjinal Sufilik: Kalenderîler (XIV-XVII. Yüzyıllar). Ankara: TTK, 1992.

Ocak, A. Yaşar. “Zâviyeler (Dinî, Sosyal ve Kültürel Tarih Açısından Bir Deneme)”. Vakıflar Dergisi 12/12 (1978), 247-269.

Sarı Abdullah Efendi. Semerâtü’l-Fuâd fi’l-Mebde’ ve’l-Ma‘âd. İstanbul: Matbaa-i Amire, 1871.

Schimmel, Annemarie. İslamın Mistik Boyutları. çev. Ergun Kocabıyık. İstanbul: Kabalcı Yay., 2012.

Sem’ânî, İbn Mansur. el-Ensâb. Beyrut: Dâru’l-Cinân, 1988.

Seyhan, Ahmet Emin. “Ebu’l-Hasan el-Harakânî’nin Tasavvuf ve Şehitlik Anlayışı”. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/1 (25 Nisan 2014), 135-168. https://doi.org/10.17050/kafifd.204018

Seyyid Şerîf Cürcânî. Ta’rîfât, Tasavvuf Istılahları. çev. Abdülaziz Mecdi Tolun - Abdurrahman Acer. İstanbul: Litera Yay., 2014.

Sivaslı, Abdullah. “Fütüvvet ve Âhilik Anlayışı”. Yenidünya Dergisi. http://yenidunyadergisi.com/futuvvet-ve-ahilik-anlayisi/

Sülemî, Ebu Abdi’r-Rahman Muhammed İbn el-Hüseyn es-. Tasavvufta Fütüvvet. çev. Süleyman Ateş. Ankara: AÜİF Yay., 1977.

Şeyh Sâdî Şirâzî. Gülistan ve Bostan. çev. Yakub Kenan Necefzâde. İstanbul: Bedir Yay., 1998.

Tek, Abdurrezzak. Tasavvufî Mertebeler-Hâce Abdullah el-Ensârî el-Herevî Örneği. Bursa: Emin Yay., 2008.

Terzi̇oğlu, Arslan. “İbn Sînâ/Tıp”. TDV İslam Ansiklopedisi. 20/321-336. İstanbul, 1999.

Tosun, Necdet. “Üveysilik”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 42/400-401. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.

Uludağ, Süleyman. “Harakânî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 16/93-94. İstanbul: TDV Yayınları, 1997.

Uzgur, Yavuz Selim. Anadolu’nun Kalbi Harakânî. İstanbul: Sufi Kitap, 2012.

Ülken, Hilmi Ziya. “İbn Sina’nın Felsefesi”. İstanbul Üniversitesi Felsefe Arkivi Dergisi 22-23 (05 Temmuz 2012), 0.

Yalsızuçanlar, Sadık. Cam ve Elmas. İstanbul: Timaş Yay., 2012.

Yazıcı, Tahsin - Uludağ, Süleyman. “Hâce Abdullah Herevî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 17/222-226. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.

Yılmaz, H. Kamil. “Ebul Hasan Harakânî ve Tasavvuf”. Tebliğ. Erişim 09 Şubat 2019. http://hasankamilyilmaz.com/ebul-hasan-harakani-ve-tasavvuf.html

Zehebî, Şemseddin Ebû Abdillah Muhammed b. Ahmed b. Osman b. Kaymaz. Siyeru A’lâmi’n-Nübelâ. thk. eş-Şeyh Şuayb el-Arnâûd. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1985.




DOI: http://dx.doi.org/10.17540/hy.v13i26.538

Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


DERGİMİZDE İSNAD ATIF SİSTEMİNİ KULLANDIĞIMIZ İÇİN DİPNOT VE KAYNAKÇADA YAZARLARIMIZDAN ZOTERO PROGRMAINI KULLANMALARININ FAYDALI OLACAĞINI DÜŞÜNÜYORUZ. BU SEBEPLE AŞAĞIDAKİ LİNKTEN ZOTERO KULLANIMIYLA İLGİLİ VİDEOYU İZLEMNİZİ TAVSİYE EDİYORUZ.

 

Zotero Kullanımı

 

 BİLGİ PAYLAŞTIKÇA ÇOĞALIR...


 

                                                  Creative Commons Lisansı

Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 3.0 Yerelleştirilmemiş Lisansı ile lisanslanmıştır.